Stale rosnąca liczba umów zawieranych na odległość świadczy o coraz większym zainteresowaniu konsumentów nowymi formami zawierania umów bez jednoczesnej obecności obu stron. Problematyczne w zawieraniu umów tego rodzaju okazuje się być jednak brak rzetelnej informacji o umowie, jej przedmiocie i podmiocie sprzedającym towar bądź świadczącym usługi, brak możliwości bezpośredniego obejrzenia i sprawdzenia towaru w chwili zawierania umowy, utrudnienia w skutecznym dochodzeniu roszczeń związanych z brakiem bezpośredniego kontaktu z przedsiębiorcą.

Umowy zawierane natomiast poza lokalem przedsiębiorstwa podpisywane są w nietypowych dla konsumenta okolicznościach. Towarzyszy im bowiem z reguły nieprzygotowanie i zaskoczenie, brak możliwości porównania i oceny otrzymywanej przezeń propozycji z innymi ofertami na rynku oraz zbadania towaru, a także niedobór informacyjny, zwłaszcza co do osoby kontrahenta.

Z tych też względów przyznane zostały konsumentom uprawnienia do odstąpienia od zawartej umowy według zasad określonych w ustawie z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 roku Nr 22, poz. 271 z późn. zmianami).

UMOWY ZAWIERANE POZA LOKALEM PRZEDSIĘBIORSTWA

Tematykę tą reguluje ustawa z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny.

• Definicja umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa

każda umowa zawarta w innym miejscu niż lokal przedsiębiorstwa, którym z rozumieniu ustawy jest miejsce przeznaczone do obsługiwania publiczności i oznaczone zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej.

• Obowiązki przedsiębiorcy

• okazanie przed zawarciem umowy dokumentu potwierdzającego prowadzenie działalności gospodarczej oraz dokumentu tożsamości,
• okazanie umocowania do działania w imieniu przedsiębiorcy,
• przed zawarciem umowy przedsiębiorca powinien poinformować konsumenta na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni i wręczyć mu wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swego imienia i nazwiska – nazwy oraz adresem zamieszkania – siedziby,
• pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę.

• Prawo do odstąpienia

zgodnie z ww. ustawą, przy umowach zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa mamy prawo odstąpić od umowy w ciągu 10 dni od jej zawarcia, nawet bez podania przyczyny.

• Wymogi formalne oświadczenia o odstąpieniu od umowy

aby odstąpienie było skuteczne musimy złożyć drugiej stronie umowy pisemne oświadczenie o odstąpieniu. Wzór takiego oświadczenia, wraz z informacją o przysługującym nam prawie odstąpienia od umowy, powinniśmy otrzymać od osoby reprezentującej przedsiębiorcę jeszcze przed jej podpisaniem. W oświadczeniu powinno znaleźć się oznaczenie przedsiębiorcy – jego imię i nazwisko i adres zamieszkania lub nazwa danej firmy z adresem jej siedziby.

• Termin do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy

• w ciągu 10 dni od jej zawarcia (do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem)
• jeżeli nie zostaniemy poinformowani o prawie odstąpienia od umowy, to możemy od takiej umowy odstąpić w terminie 10 dni, licząc od chwili, kiedy się o tym dowiemy, nie będziemy jednak mogli tego zrobić po upływie trzech miesięcy od jej wykonania.

• Skutki złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy

• zwolnieni jesteśmy z wszelkich zobowiązań i umowa uważana jest za nie zawartą,
• wszystkie wzajemne świadczenia powinny być zwrócone w ciągu 14 dni; jeżeli np. dokonaliśmy jakichkolwiek przedpłat, mamy prawo żądać ich zwrotu wraz z odsetkami.
• gdyby formą zapłaty był kredyt lub pożyczka, to odstąpienie od umowy uwalnia nas od ich spłaty.

• Wyłączenia – przepisów tych nie stosuje się do umów:

• o charakterze ciągłym lub okresowym, zawieranych na podstawie oferty sprzedaży lub przez odwołanie się do ogłoszeń, reklam, cenników i innych informacji skierowanych do ogółu albo do poszczególnych osób, jeżeli konsument mógł uprzednio zapoznać się z treścią otrzymanej oferty lub informacji pod nieobecność drugiej strony umowy, a zarazem w tej ofercie lub informacji, jak i w umowie zastrzeżono prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni od dnia jej zawarcia,
• sprzedaży artykułów spożywczych dostarczanych okresowo przez sprzedawcę do miejsca zamieszkania konsumenta,
• powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, o wartości przedmiotu umowy do równowartości 10 EURO,
• o prace budowlane,
• dotyczących nieruchomości, z wyłączeniem usług remontowych,
• ubezpieczenia, w tym o członkostwo w otwartych funduszach emerytalnych, oraz reasekuracji,
• dotyczących papierów wartościowych oraz jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych i inwestycyjnych (usługi inwestycyjne).

UMOWY ZAWIERANE NA ODLEGŁOŚĆ

• Definicja umowy zawartej na odległość

Umowami na odległość są umowy zawierane z konsumentem bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość, w szczególności drukowanego lub elektronicznego formularza zamówienia niezaadresowanego lub zaadresowanego, listu seryjnego w postaci drukowanej lub elektronicznej, reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, reklamy w postaci elektronicznej, katalogu, telefonu, telefaksu, radia, telewizji, automatycznego urządzenia wywołującego, wizjofonu, wideotekstu, poczty elektronicznej lub innych środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. 144, poz. 1204), jeżeli kontrahentem konsumenta jest przedsiębiorca, który w taki sposób zorganizował swoją działalność.

• posłużenie się środkami porozumiewania się na odległość w celu złożenia propozycji zawarcia umowy nie może odbywać się na koszt konsumenta.
• złożenie propozycji zawarcia umowy w tej formie może nastąpić wyłącznie za uprzednią zgodą konsumenta.

• Obowiązki przedsiębiorcy

Konsument powinien być poinformowany o:

• imieniu i nazwisku (nazwie), adresie zamieszkania (siedziby) przedsiębiorcy oraz organie, który zarejestrował działalność gospodarczą przedsiębiorcy, a także numerze, pod którym przedsiębiorca został zarejestrowany,
• istotnych właściwościach świadczenia i jego przedmiotu,
• cenie lub wynagrodzeniu obejmujących wszystkie ich składniki, a w szczególności cła i podatki,
• zasadach zapłaty ceny lub wynagrodzenia,
• kosztach oraz terminie i sposobie dostawy,
• prawie odstąpienia od umowy w terminie dziesięciu dni,
• kosztach wynikających z korzystania ze środków porozumiewania się na odległość, jeżeli są one skalkulowane inaczej niż wedle normalnej taryfy,
• terminie, w jakim oferta lub informacja o cenie albo wynagrodzeniu mają charakter wiążący,
• minimalnym okresie, na jaki ma być zawarta umowa o świadczenia ciągłe lub okresowe,
• miejscu i sposobie składania reklamacji,
• prawie wypowiedzenia umowy.

Informacje te powinny być sformułowane jednoznacznie, w sposób zrozumiały i łatwy do odczytania.

Przedsiębiorca jest obowiązany do potwierdzenia konsumentowi na piśmie informacji najpóźniej w momencie rozpoczęcia spełniania świadczenia.

• Prawo do odstąpienia

• zgodnie z ww. ustawą, przy umowach zawieranych na odległość mamy prawo odstąpić od umowy bez podania przyczyny w ciągu 10 dni od daty wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy świadczenia usługi – od dnia jej zawarcia.
• aby odstąpienie było skuteczne musimy złożyć drugiej stronie umowy pisemne oświadczenie o odstąpieniu.

• Termin do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy

• w ciągu 10 dni od daty wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy świadczenia usługi – od dnia jej zawarcia (do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem)
• w razie braku potwierdzenia informacji, o których mowa powyżej – patrz „Obowiązki przedsiębiorcy”- termin, w którym konsument może odstąpić od umowy, wynosi trzy miesiące i liczy się od dnia wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy świadczenia usługi – od dnia jej zawarcia.

• Skutki złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy

• zwolnieni jesteśmy z wszelkich zobowiązań i umowa uważana jest za nie zawartą,
• wszystkie wzajemne świadczenia powinny być zwrócone w ciągu 14 dni; jeżeli np. dokonaliśmy jakichkolwiek przedpłat, mamy prawo żądać ich zwrotu wraz z odsetkami.
• gdyby formą zapłaty był kredyt lub pożyczka, to odstąpienie od umowy uwalnia nas od ich spłaty.

• Wyłączenia – prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość nie przysługuje konsumentowi w wypadkach:

• świadczenia usług rozpoczętego, za zgodą konsumenta, przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy,
• dotyczących nagrań audialnych i wizualnych oraz zapisanych na informatycznych nośnikach danych po usunięciu przez konsumenta ich oryginalnego opakowania,
• umów dotyczących świadczeń, za które cena lub wynagrodzenie zależy wyłącznie od ruchu cen na rynku finansowym,
• świadczeń o właściwościach określonych przez konsumenta w złożonym przez niego zamówieniu lub ściśle związanych z jego osobą,
• świadczeń, które z uwagi na ich charakter nie mogą zostać zwrócone lub których przedmiot ulega szybkiemu zepsuciu,
• dostarczania prasy,
• usług w zakresie gier hazardowych.

• Wyłączenia – przepisów tych nie stosuje się do umów:

• z wykorzystaniem automatów sprzedających,
• z wykorzystaniem innych automatów umieszczonych w miejscach prowadzenia handlu,
• rent,
• zawartych z operatorami telekomunikacji przy wykorzystaniu publicznych automatów telefonicznych,
• dotyczących nieruchomości, z wyjątkiem najmu,
• sprzedaży z licytacji.

Jeżeli nie uzgodnimy z przedsiębiorcą innego terminu, wykonanie umowy zawartej na odległość powinno być zrealizowane w czasie do 30 dni od daty jej zawarcia.

Zamieszczanie przez przedsiębiorców zastrzeżeń, iż od danej umowy można odstąpić jedynie po warunkiem zapłaty określonej kwoty (odstępnego), w umowach poza lokalem i na odległość nie jest zgodne z prawem.

Katarzyna Szostak – Zjawiony

Miejski Rzecznik Konsumentów